رهیافت‌های ارزیابی بر اساس مدل تعالی سازمانی EFQM

“پایان نامه درباره اثربخشی سازمانی

رهیافت‌های ارزیابی بر اساس مدل تعالی سازمانی EFQM

مدل تعالی سازمان EFQM را می‌توان برای فعالیت‌های مختلفی ازجمله عارضه‌یابی و خودارزیابی مورداستفاده قرار داد، اما باید توجه نمود که نباید انتظار داشت این مدل همه واقعیات و شرایط خاص سازمان را در بر بگیرد. در راستای تحقق این اهداف و به‌منظور استفاده از EFQM در راهنمای ارزیابی باید بر اساس این شش ابزار زیر عمل کرد (“تارنمای رسمی EFQM,”):

  • خودارزیابی ساده[1]
  • پرسشنامه[2]
  • بررسی سریع[3]
  • ماتریس تعالی کسب‌وکار[4]
  • ماتریس تعالی
  • شبیه‌سازی بازدید محل[5]

 

 

جدول ‏23 راهنمای استفاده از روشهای خودارزیابی

            تلاش موردنیاز

درجه بلوغ سازمان

کم متوسط زیاد
قرار داشتن در مسیر تعالی  پرسشنامه

خودارزیابی ساده

ماتریس تعالی کسب‌وکار

بررسی سریع

شبیه‌سازی بازدید محل

ماتریس

 

آغاز اقدامات تعالی خواهی پرسشنامه مقدماتی

ماتریس استاندارد

پرسشنامه استاندارد پرسشنامه مشروح

ماتریس انطباق داده‌شده

بلوغ سازمان پرسشنامه مناسب ماتریس تعالی کسب‌وکار حمایت‌شده توسط همکاران مختلف شبیه‌سازی بازدید محل

(منبع: “سامانه مدیریت دانش صنعت، معدن و تجارت,”)

خودارزیابی ساده

خودارزیابی ساده مبتنی بر تعیین جایگاه فعلی شما در برابر مفاهیم بنیادی تعالی است. برای هر مفهوم، توصیفی در شرح چیزی که قرار است ما در سطوح مختلف بلوغ سازمان ببینیم وجود دارد. توسط امتیازدهی به سطح فعلی بلوغ می‌توان یک ارزیابی سریع از قدرت‌ها و پتانسیل‌های پیشرفت پیدا کرد.

پرسشنامه

این رهیافت سریع، یک روش عالی برای جمع‌آوری اطلاعات از تصورات کارکنان سازمان است. بعضی از سازمان‌ها از پرسشنامه ساده، بله/ خیر استفاده می‌کنند که نمونه‌ای از آن را در قسمت زیر می‌بینید. برای جمع‌آوری داده‌ها در سطح وسیع‌تر و با جزئیات بیشتر باید از رهیافت‌های دیگر استفاده کرد؛ که با توجه به مؤلفه‌های موجود در EFQM تعریف می‌شوند.

در زیر نمونه‌ای کوچک از سؤالات یک پرسشنامه با توجه به معیارهای موجود آمده است:

معیار رهبری

  • آیا رهبران سازمان محیطی مناسب جهت دستیابی به موفقیت ایجاد می‌کنند؟
  • آیا رهبران سازمان افراد را برای مطرح کردن عقاید، دیدگاه‌ها و نظراتشان تشویق می‌کنند؟

معیار خط‌مشی و استراتژی

  • آیا خط‌مشی و استراتژی سازمان مبتنی بر بازخوردهای است که از مشتریان و تأمین‌کنندگان گرفته می‌شود؟
  • آیا سازمان الگوبرداری از رقبا یا سازمان‌هایی که بهترین وضعیت را در این راه دارند برای کمک به فرموله کردن خط‌مشی و استراتژی خود به کار می‌گیرد؟

بعضی از سازمان‌ها برای تجزیه‌وتحلیل نقاط قوت و حوزه‌های نیازمند بهبود و نیز انجام پایه‌ای برای برنامه‌های بهبود کسب‌وکار از پرسشنامه‌های پیشرفته‌تری بهره می‌گیرند این پرسشنامه‌ها چندگزینه‌ای هستند. لازم به یادآوری است که معمولاً در این پرسشنامه‌ها از گزینه‌های A، B، C، D با تعابیر زیر استفاده می‌شود:

A= کاملاً تأمین‌شده است.

B= پیشرفت فراوانی دارد.

C= پیشرفت اندکی دارد.

D= هنوز اقدامی که در این مورد نشده است.

مزایای پرسشنامه

  • سرعت و سهولت در استفاده به‌طوری‌که دانش اولیه در مورد مدل EFQM برای استفاده از چنین روشی کافی است.
  • به‌سادگی افراد بسیاری را در سطح سازمان درگیر می‌کند.
  • سؤالات می‌تواند مختص و متناسب با بخش‌های مختلف سازمان طراحی شود.
  • سازمان را قادر می‌سازد که بازخوردهایی به تفکیک بخش‌ها و سطوح مختلف سازمان دریافت کند.

ریسک‌های پرسشنامه

  • با این روش فهرستی از نقاط قوت و حوزه‌های نیازمند بهبود تهیه نمی‌شود.
  • دقت پاسخ‌ها به کیفیت سؤالات طراحی‌شده بستگی دارد.
  • توزیع گسترده پرسشنامه در سطح سازمان ممکن است با استقبال و پاسخ‌گویی پایین روبه‌رو شود.
  • انتشار وسیع پرسشنامه در یک سازمان ممکن است انتظارات را بالا ببرد و در صورت عدم ارضای این انتظارات، موجب بی‌انگیزگی شود.
  • پرسشنامه به شما می‌گوید افراد چه فکری می‌کنند ولی نمی‌گوید چرا فکر می‌کنند.

بررسی سریع

بررسی سریع یک ابزار مبتنی بر برتری‌جویی[6] شامل بیست رهیافت استاندارد هم‌تراز با مفاهیم بنیادی تعالی است. این ابزار به‌منظور بررسی میزان نحوه قرارگیری صحیح واحدهای سازنده شبیه برنامه‌های استراتژیک، برآوردهای مشتریان و مدیریت فرآیندها طراحی شده است.

ماتریس تعالی کسب‌وکار

ماتریس تعالی کسب‌وکار اولین ابزار خودارزیابی است که امتیاز صحیح و منطقی بر طبق مدل تعالی EFQM ارائه می‌دهد. این روش یک ابزار مبتنی بر برتری‌جویی است که اطلاعات در مورد توانمندسازها و نتایج دست‌یافته شده را جمع‌آوری می‌کند.

ماتریس تعالی

ماتریس تعالی EFQM مشابه ماتریس تعالی کسب‌وکار ولی مقداری گسترده‌تر است. توانمندسازها بیش از نود رهیافت را مرور می‌کنند و نتایج در اجزای مقیاس‌ها تقسیم می‌شوند. این روش نیز مبتنی بر برتری‌جویی است.

شبیه‌سازی بازدید محل

این ابزار یک خودارزیابی گسترده با استفاده از ارزیابان است که فرآیند ارزیابی جایزه EFQM را مرور می‌کند. بعضی مواقع در سازمان‌های بزرگ، گروه‌هایی از شرکت‌های خواهر برای ارائه دیدگاه خارجی استفاده می‌شوند و یادگیری را بین شرکت‌ها به اشتراک می‌گذارند.

 

[1] Simple Self-Assessment

[2] Questionnaire

[3] Quick Check

[4] Bussiness Exellence Matrix

[5] Site Visit Simulation

[6] Excel-Based