مدل­های استرس ،پایان نامه درباره استرس شغلی

دانلود پایان نامه

 

انواع مدل­های استرس

موضوع استرس توسط بسیاری از محققان مورد بررسی قرار گرفته و مدل­هایی در این زمینه را معرفی کرده­اند.

  • مدل تناسب محیط – فرد

لوین[1] (1951) مشاهده کرد که ویژگی­هاي شخصی فرد با محیط کاري او جهت تعیین فشار (استرس) و در نتیجه رفتار و سلامت در تعامل است. این مفهوم به عنوان مدل تناسب محیط – فرد شناخته شده است که به مطابقت بین فرد و محیط کاري او به عنوان عاملی موثر در سلامتشان اشاره می کند (Edwards & Cooper, 1990). براي ایجاد شرایط سالم، ضروري است که نگرش­ها، مهارت­ها و منابع کارمندان مطابق با خواسته­هاي موجود در محل کارشان باشد و محیط کار باید نیازها، دانش و مهارت­هاي بالقوه کارمندان را تامین کند. عدم تناسب در هر یک از این حوزه­ها می­تواند باعث ایجاد مشکل شود، و هر چه شکاف یا عدم تناسب (چه عینی، چه ذهنی) بین شخص و محیطش بیشتر باشد، فشار ناشی از خواسته­هاي فراتر از توانایی، بیشتر خواهد شد. این فشار­ها می­تواند مربوط به مسائلی مرتبط با سلامت، بهره­وري پایین، و مشکلات کاري دیگر باشد. مکانیزم­هاي دفاعی مانند انکار، ارزیابی دوباره نیازها در این مدل به منظور کاهش عدم تناسب ذهنی بکار می­رود (Edwards et al,1998).

  • مدل ویژگی­هاي شغلی

مدل ویژگی­هاي شغلی هاکمن و الدهمز (1980) بر جنبه­هاي مهم ویژگی­هاي شغلی، به عنوان مثال انواع مهارت، هویت شغل، اهمیت شغل، میزان خودگردانی یا استقلال، و بازخورد، تمرکز می­کند. این مدل فرض می­کند که ویژگی­هاي منفی و مثبت شغلی باعث ایجاد وضعیت­هاي روانی از جمله پیامدهاي شناختی و رفتاري همچون انگیزش، خوشنودي، غیبت از کار، استرس و غیره، می­شود (Malek et al,2012).

  • مدل ویتامین

مدل ویتامین پیشنهاد می­کند که برخی ویژگی­هاي شغلی بر سلامت روانی موثر است که قابل قیاس با عملکرد ویتامین در بدن انسان می­باشد. به عبارت ساده، بعضی ویژگی­هاي شغلی “اثرات ثابتی”را دارد که در آن با افزایش “دارو”  تا حد آستانه به طور خطی نیز سلامت افزایش می یابد، اما پس از آنکه دارو بیشتر از آستانه مورد نظر شد هیچ اثر مثبت یا منفی نخواهد داشت، واین ممکن است شامل دستمزد، امنیت، و اهمیت کار باشدهمچنین، برخی دیگر از ویژگی هاي شغلی اثر “کاهش اضافی ” یا منحنی شکل را که در آن سطح متوسط مفیدترین است، اما سطح بیش از اندازه یا خیلی کم می تواند اثرات منفی بر سلامت داشته باشد، براي مثال خواسته هاي شغلی، استقلال، حمایت اجتماعی، بکارگیري مهارت، تنوع مهارت، بازخورد شغلی رفاه موثر در این مدل بر روي سه بعد رضایت – عدم رضایت، مضطرب بودن- راحتی، افسرده- خوشحال بنا شده است و ویژگی هاي فردي می تواند اثر ویژگی هاي شغلی بر سلامت را تعدیل کند (Jonge & Schaufeli,2009).

  • مدل میشیگان

ساختار مدل میشیگان به وسیله فرنچ و کاهن در دانشگاه میشیگان در سال 1962 بنا شد، و گاهی به عنوان مدل محیط اجتماعی یا رویکرد استرس نقش، شناخته می­شود. مانند مدل تناسب فرد – محیط، مدل میشیگان نیز تاکیدش بر برداشت­هاي خود فرد نسبت به محرك­هاي استرس­زا می­باشد. محرك­هاي استرس­زاي محیطی مانند ابهام نقش، تضاد نقش، فقدان همکاري، امنیت شغلی، حجم کار، فقدان چالش و غیره، به طور ذهنی درك می­شوند، و متغیرهاي شخصیت، جمعیتی، و حمایت اجتماعی مناسب منجر به پی آمد سلامت (در محیط کار) می­شوند. موضوعات مربوط به نقش به عنوان مثال تضاد نقش، ابهام نقش، و انتظارات نقش به طور ویژه محرکات تنش­زای مهمی هستند، بنابراین بعضی اوقات بعنوان رویکرد استرس  نقش شناخته می­شوند(Malek et al,2012).

  • مدل حمایت از کنترل خواسته

مدل کنترل خواسته شاید با نفوذترین مدل استرس در محیط کار باشد که بر روي دو ویژگی شغلی روانی اجتماعی، یعنی خواسته­هاي شغل و کنترل شغل تمرکز دارد. عامل دومی گاهی اوقات به عنوان آزادي عمل در تصمیم­گیري نامیده می­شود و از خرده عوامل قدرت تصمیم­گیري (کنترل وضعیت کار) و تمیز مهارت (امکان استفاده از مهارت­ها و توانایی­هاي آموخته شده) تشکیل شده است (Rodriguez et al,2011). کاکس و گریفیث 1995 مدل کنترل خواسته را یک مدل تعاملی نامیدند، که بر روي ویژگی­هاي ساختاري تعامل فرد با محیطش تمرکز می کند (این مدل با فرآیندي که در این تعامل اتفاق می­افتد، مخالف است). کراسک نشان داد آن­هایی که در معرض سطوح بالایی از خواسته، و همچنین کنترل شغلی در سطح پایین دارند (وضعیت فشار بالا) به طور نامتناسبی بیشتر احتمال مبتلا به سطوح فزاینده­اي از افسردگی، خستگی، بیماري­هاي قلب و عروقی و مرگ خواهند بود. هر چند، اگر آن­ها کنترل شغلی (موقعیت چالش­انگیز) در سطح بالا داشته باشند، پایین­ترین سطح بیماري را در افرادي با خواسته­هاي متوسط یا حتی بالا خواهند داشت. بنابراین کراسک به تعامل بین خواسته­هاي زیاد و کنترل پایین در پیش بینی فشار بیش از حد، اشاره می­کند که با این وجود، کنترل بالا به عنوان مانعی در برابر اثرات منفی خواسته­ها روي نتایج و پیامدها، عمل می­کند. این مدل شامل حمایت اجتماعی بود و اینگونه ادعا داشت که حمایت ممکن است به عنوان مانعی در مقابل موقعیت­هاي با خواسته زیاد، عمل کند (de Lange et al,2003).

  • عدم تعادل تلاش – پاداش

مدل عدم تعادل- تلاش و پاداشیک دیدگاه رایج در مورد استرس در محل کار است، این مدل ویژگی هاي کلیدي مدل تبادلی را دارد، به عنوان مثال تاکیدش بر ادراك ذهنی محیط، اما نقش تفاوت­هاي فردي و توضیح فرایندهاي درونی نسبت به دیگر مدل­هاي تبادلی (به عنوان مثال مدل­هاي که توسط فولکمن و لازاروس (1980) و کاکس (1987)) پیشرفت کمتري را داشته است. مفهوم کلیدي مدل عدم تعادل- تلاش رابطه ي متقابل است، که در آن تلاش در کار باید با پاداش مناسب جبران شود، و هر گونه عدم مطابقت بین این­ها منجر به تجربه هاي استرس زا خواهد شد. پاداش­ها شامل پول، احترام، فرصت­هاي شغلی، و امنیت می­باشند. تلاش شامل دو مولفه می باشد: تلاش درونی، که از انگیزه هاي شخصی افراد، مانند نیاز براي کنترل و تعهد بیش از اندازه (یک تمایل براي تلاش هاي مفرط یا متعهد بودن به اهداف غیر واقعی و آرمانی) ناشی می­شود؛ و انگیزها یا فشار بیرونی، به عنوان مثال حجم کار (Allisey,2011).

  • نظریه شناختی استرس روانی و مقابله

نظریه شناختی استرس روانی و مقابله لازاروس و فولکمن (1980) شاید از لحاظ نظري موثرترین نظریه تبادلی باشد .لازاروس یک مدل شناختی جامع از رفتار را در پاسخ به استرس ایجاد کرده است. این مدل مبتنی به این فرض بنیادي است که یک حادثه استرس آمیز در زندگی ایجاد استرس نمی کند مگر اینکه به عنوان تهدید ارزیابی شود. به این معنا که، شیوه تفکر مردم در مورد موقعیت ها تعیین می­کنند که آن­ها چگونه به طور هیجانی پاسخ دهند و چگونه آن­ها در مقابل این موقعیت ها مقابله کنند. مدل تبادلی لازاروس و فولکمن فرایند استرس را به عنوان یک ارتباط ویژه اي بین فرد و محیط می­دانند که توسط فرد، میزان منابع (جهت مقابله) و در معرض خطر بودن رفاه­اش، ارزیابی می­شود (Jonge & Schaufeli,2009).

دیدگاه تبادلی بر ادراك افراد از مطالبات محیط) یعنی، محرکات تنش­زا) و منابع آنها براي مقابله (به عنوان مثال،حمایت اجتماعی) به عنوان مهمترین عامل جهت رفاه (یعنی، نبود فشار) تمرکز می­کند .مدل تبادلی استرس شامل دو مرحله تعاملی مهم است؛ ارزیابی شناختی و مقابله (سعیدا اردکانی و همکاران؛1391).

[1] – Levin

دانلود پایان نامه