مدل ها و روش هاي اندازه گيري سرمايه فكري-پایان نامه با موضوع شاخص های سرمایه فکری

دانلود پایان نامه

مدل ها و روش هاي اندازه گيري سرمايه فكري

مديريت سرمايه فكري نيازمند بكارگيري متدها و روش هايي است كه بتواند براساس شاخص هاي بيان شده، سهم مديريت دانش را در تحقق استراتژي و برنامه مديريت دانش ارزيابي نمايد (روس، 2004).

درادبيات سرمايه فكري، مدل هاي مختلفي براي اندازه گيري سرمايه فكري پيشنهاد شده است. برخي از آنها مدل هاي خاصي هستند كه در يك شركت خاص طراحي و اجرا شده اند. برخي ديگر صرفاً مدل هاي نظري هستند كه بيشتر آنها به عنوان يك مدل اندازه گيري سرمايه فكري پذيرفته شده مطرح نيستند به عبارت ديگر هيچ يك از اين مدل ها بطور نظام مند براي اندازه گيري سرمايه فكري در سطح ملي و بين المللي بكار برده نمي شوند.

در محيط تجاري كنوني اندازه گيري ارزش سازماني با استفاده از روش هاي سنتي با ارزش اقتصادي امروز آنها نامربوط مي باشد. روش هاي سنتي، ارزش نهفته در مهارت، تجربه، قابليت هاي يادگيري افراد، و همچنين ارزش موجود در شبكه ارتباطات ميان افراد و سازمان ها را ناديده مي گيرد.

تلاش هاي زيادي جهت تشريح تفاوت ميان ارزش بازاري و ارزش دفتري شركت ها انجام گرفته است. مشهورترين اين روش ها، روش ترازنامه نامرئي، كنترل دارايي هاي ناملموس و كارت امتيازي متوازن مي باشد. روش ارزش افزوده اقتصادي، روش شاخص سرمايه فكري، روش كارگزار تكنولوژي، روش نرخ بازده دارايي ها، روش تشكيل سرمايه بازار، روش سرمايه فكري مستقيم، روش جهت يابي تجاري اسكانديا، روش هاي مالي و مدل مديريت سرمايه فكري، روش joia و روش Tobin Q كه در زير به تحليل ويژگي هاي هر يك از اين روش ها خواهيم پرداخت (رودوو و لیلیارت [1]، 2004) .

بطور كلي مدل هاي سنجش سرمايه فكري را مي توان در دو گروه طبقه بندي كرد: (تان[2]، 2007).

الف: مدل هايي كه سرمايه فكري را بصورت غيرپولي ارزيابي مي كنند.

ب: مدل هايي كه سرمايه فكري را بصورت پولي و مالي ارزيابي مي كنند.

ما در اين تحقيق به نمونه هايي از مدل هاي سنجش غيرمالي و مدل­هاي سنجش مالي سرمايه فكري مي پردازيم.

 

2-6-4-1- مدل هاي سنجش غيرمالي سرمايه فكري

1- ترازنامه نامرئي

اين روش توسط اسويبي در سوئد مطرح گرديد. اين روش در واقع توسعه اي در حسابداري منابع انساني تلقي مي شود. دراين نگرش، سرمايه فكري شركت به دو طبقه سرمايه فردي و سرمايه ساختاري تقسيم مي شود. شاخص اصلي سرمايه فردي همان شايستگي هاي حرفه اي و مهارت كاركنان كليدي كه استراتژي يك سازمان را تشريح مي كنند مي باشد سرمايه ساختاري نيز شامل مزيت رقابتي يك سازمان و توانايي هاي پرسنل آن مانند شهرت، تجربه و روش هاي خاص توليدي مي باشد. اين مدل، مبتني بر معيارهاي كيفي است و توانايي ارزيابي ارزش كمّي سرمايه فكري را ندارد (انل[3]، 1989).

2- كنترل دارايي هاي ناملموس

اين روش در پي اندازه گيري دارايي هاي ناملموس شركت به روشي ساده مي باشد. در اين راستا معيارهاي مناسب متعددي را معرفي نموده و هدف از آن ايجاد بينش و ديدگاهي جامع از موقعيت سرمايه فكري شركت مي باشد. در اين روش ضروري است تا معيارها با واقعيت هاي هر شركت مطابقت داده شده و تعديل شوند. اشكال عمده اين روش در آن است كه با تمامي شركت ها و موقعيت ها قابل انطباق نمي باشد. از اين روش همچنين براي طراحي سيستم هاي اطلاعاتي و يا انجام مميزي ها استفاده مي شود (اسويبي، 1979).

 

3- كارت امتيازدهي متوازن (BSC)

اين روش، ابزاري را جهت ايجاد ثبات در استراتژي هاي آينده بدست مي دهد. اين روش شركت ها را قادر مي سازد تا نتايج مالي را همزمان با نظارت و كنترل در ايجاد ظرفيت ها و اكتساب دارايي هاي ناملموسي كه به آنها براي رشد در آينده نياز دارند دنبال كنند. اين شيوه بيانگر نوعي كمبود جدي در سيستم هاي مديريت سنتي و ناتواني آنها در مرتبط نمودن استراتژي بلندمدت شركت با فعاليت هاي كوتاه مدت آن مي باشد. اين روش گذشته و حال شركت را با آينده اش مرتبط مي نمايد و ابزاري در اختيار مديريت شركت قرار مي دهد تا استراتژي هاي گوناگوني را براي شركت تعريف و آنها را كنترل نمايد. اين روش همچنين شركت را قادر مي سازد تا نتايج مالي اش را تحليل نموده و استراتژي شركت را اجرا نمايد.

كاپلان و نورتون معتقدند كه اين شيوه نوعي سيستم اندازه گيري است كه با استفاده از معيارهاي كيفي، ميزان استراتژي به اجرا در آمده شركت را نشان مي دهد. اين معيارها عبارتند از ديدگاه مالي، ديدگاه مشتري، ديدگاه فرآيندهاي داخلي و ديدگاه نوآوري و يادگيري، اين روش تا حدي ايستا بوده و براي هر شركت، خاص مي باشد (كاپلان و نورتون، 1996).

استفاده از كارت امتيازي متوازن ‌(BSC) يادگيري حاصل از مديريت دانش را مستقيماً به عملكرد سازمان ارتباط مي دهد كه به نوبه خود با عملكرد كلي سازمان ارتباط دارد. روش كارت متوازن، استراتژي كل واحد را به اهداف كمّي تبديل نموده و بر عوامل موفقيت ناملموس نيز تاكيد مي كند كه عمدتاً شامل سه جزء سرمايه فكري، سرمايه ساختاري و سرمايه مشتري است.

4- شاخص سرمايه فكري

اين روش در تلاش است تا شاخص هاي پراكنده را در مجموعه اي واحد ارائه نمايد و ميان تغييرات حاصله در سرمايه فكري و تغييرات در ارزش بازاري شركت ها همبستگي ايجاد نمايد.

مزاياي اين روش آن است كه معياري غيرمتعارف را ارائه مي نمايد، برنظارتي پويا در خصوص سرمايه فكري متمركز مي باشد، توان احتساب عملكرد دوره هاي قبلي را داشته و نگرشي واحد، كلي و جامع از شركت را ارائه مي نمايد (سليمي، شريفي راد، 1390).

5- كارگزار تكنولوژي[4]

اين نگرش نوعي پيشرفت در امر سنجش و اندازه گيري سرمايه فكري به شمار مي آيد چرا كه شركت ها را قادر مي سازد تا ارزش پولي سرمايه فكري شان را محاسبه نمايند. بروكينگ سرمايه فكري را تركيبي از 4 جزء دارايي هاي بازار، دارايي هاي مبتني بر انسان، دارايي هاي مالكيت معنوي و دارايي هاي زيربنايي مي داند (بروكينگ، 1998). دارايي هاي بازار مزاياي بالقوه اي كه يك سازمان از دارايي هاي غيرملموس مرتبط با بازار كسب مي كند را متعادل مي نمايد. دارايي هاي مبتني بر انسان به تخصص ها و توانايي هاي تخصص موجود، ظرفيت خلاقيت و حل مساله، رهبري و مهارت هاي مديريتي كه در شكل كاركنان سازمان ارائه مي گردند مرتبط مي باشند. دارايي هاي مالكيت هاي معنوي به مكانيزم هاي قانوني لازم جهت حفظ شركت و دارايي هاي زيربنايي آن نظير دانش فني، حقوق تكثير، حقوق طراحي و نشانه هاي تجاري و خدماتي مرتبط مي باشند. در نهايت دارايي هاي زيربنايي شامل آن دسته از تكنولوژي ها، متدولوژي ها و فرايندهايي است كه سازمان را قادر مي سازد تا به وظايف خود عمل كند و در برگيرنده فرهنگ شركت، روش هاي ارزيابي ريسك، روش هاي هاي مديريت نيروهاي فروش، ساختار مالي، پايگاه اطلاعاتي بازار و يا مشتريان و سيستم هاي ارتباطي مي باشد (رودوو و لیلیارت، 2002).

6- روش جهت يابي (مرورگر) تجاري اسكانديا

اين روش براساس منطق و مفهوم ارائه شده در ترازنامه نامرئي بنا نهاده شده است. اين مرورگر توسط شركت اسكانديا كه يك موسسه خدمات مالي در سوئد مي باشد، طراحي شده و بخوبي توانسته است در اندازه گيري دانش پيشگام شود. اين روش با اغلب ابزارها و روش هاي اندازه گيري سرمايه فكري متناسب بوده و ابزار خاصي را در اين رابطه طراحي نموده است و همچنين ابزاري براي ارزيابي دارايي هاي نرم افزاري سازمان و دارايي هاي نامشهود مي باشد. اين مرورگر سرمايه فكري را برحسب 164 شاخص، 91 مورد فكري و 73 مورد مالي اندازه گيري مي كند.

اين روش علاوه بر زمينه سنتي مالي، به مشتريان، فرآيند منابع انساني، توسعه و بازار آفريني نيز توجه فراواني مي نمايد. در اين روش شاخص هاي مشتري محور عبارتند از: تعداد حساب هاي مشتريان، تعداد واسطه ها، و تعداد مشتريان از دست رفته. شاخص هاي فرآيند محوري در آن عبارتند از:

تعداد حساب هاي مشتريان به ازاي خالص تعداد كاركنان و هزينه هاي مديريتي به خالص كاركنان و شاخص هاي انسان محوري در آن عبارتند از: ميزان گردش پرسنل، نسبت مديران، نسبت مديران زن و نسبت هزينه هاي آموزش كاركنان و در نهايت شاخص هاي مبتني بر توسعه و بازار آفريني در آن عبارتند از: شاخص رضايت كاركنان، هزينه هاي بازاريابي به خالص مشتريان و سهم ساعت هاي آموزشي. اين روش در دنياي امروز روشي آرماني و مطلوب به شمار مي آيد. اين روش عليرغم كامل تر بودن در زمينه تشريح بهتر عملكرد تجاري، قادر به كمّي سازي سرمايه فكري نمي باشد (Ibid p9).

در مرورگر اسكانديا، شاخص هاي سرمايه فكري طراحي شده كه به مديران در ترسيم افق رشد سازمان كمك مي كند. شركت هاي بزرگ متعددي مانند داوكميكال[5] از اين مرورگر براي تعيين ارزش سازمان خود استفاده مي كنند.

[1] – Rodov & Leliaert

[2] – Tan

[3] – Annell

[4] -Technology Brooker

[5] – Daw Chemical

دانلود پایان نامه