سایت مقالات فارسی – بررسی تعلیق مراقبتی در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲- قسمت ۲

تعلیق مجازات: هرگاه مجرم محکوم، سابقه ارتکاب جرم نداشته باشد، به او اخطار می‌شود که هرگاه بعداً مرتکب جرم دیگری نشود حکم فعلی تا وقتی که جرم دیگری مرتکب نشده به مرحله اجرا در نمی‌آید وگرنه هر دو مجازات در حق او اجرا خواهد شد.
در ترمینولوژی حقوق[۱] تعلیق را بدین صورت تعریف کرده‌اند: هرگاه مجرم محکوم، سابقه ارتکاب جرم نداشته باشد، به او اخطار می‌شود که هرگاه بعداً مرتکب جرم جدیدی نشود حکم فعلی هم تا هنگامی که جرم جدیدی مرتکب نشده به مرحله اجرا در نمی‌آید وگرنه هر دو مجازات در حق او اجرا خواهد شد. این را تعلیق مجازات گویند که در حقیقت تعلیق اجرای مجازات است.
تعلیق مراقبتی: این تأسیس حقوقی عبارت است از دادن آزادی به مجرم تحت سرپرستی و نظارت مددکاران اجتماعی به جای کیفر در زندان، در مدت معینی به منظور آماده ساختن او برای بازگشت به زندگی اجتماعی.
در تعلیق مراقبتی محکوم علیه ملزم به انجام تعهداتی در دوران تعلیق می‌گردد که در جهت منافع وی و اصلاح و پیگیری از سقوط او در ارتکاب جرم است؛ به علاوه جامعه نیز از عمل بزه‌کاران تعلیقی معاف می‌گردد و در مقابل با موجبات حبس بزه‌کاران حرفه‌ای و خطرناک، جامعه از شر این قبیل بزه‌کاران مصون می‌ماند.
۱-۹-روش‌شناسی تحقیق
در این تحقیق از روش تحلیلی و توصیفی و انتقادی استفاده شده است یعنی در بیان مطالب و موضوعات مطرح شده به فلسفه وضع نهاد تعلیق مراقبتی در قانون مجازات اسلامی پرداخته و حوزه شمول آن را مورد بررسی قرار داده و سپس به تحلیل و نقد و بررسی آن خواهیم پرداخت.
۱-۱۰- روش و ابزار گردآوری داده‏ها
در این تحقیق بر اساس روش رایج تحقیقاتی در جامعه علمی کشور ما مانند اکثر تحقیقات در رشته علوم انسانی روش جمع‌آوری مطالب بر پایه و اساس تحقیق کتابخانه‌ای استوار است و ابزار گردآوری اطلاعات در این تحقیق بر این اساس استوار است ۱-متن‌خوانی و فیش‌برداری از کتب حقوقی و جزایی و فقهی و تقریرات و جزوات نویسندگان حقوقی جامعه علمی کشور ۲-مشاوره، نظرات علمای رشته حقوق و کارشناسان خبره، اساتید و حقوق‌دانان، وکلا و قضات را می‌توان نام برد.
۱-۱۱-روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها
روش و ابزار تجزیه و تحلیل داده‌ها در این تحقیق به این ترتیب است که پس از جمع‌آوری مطالب از طریق روش کتابخانه‌ای و مطالعه منابع مدون به روش فیش‌برداری ابتدا نظریات مختلف در خصوص مسائل مطرح شده را بیان و ادله آن‌ها در حقوق مورد ارزیابی قرار داده و سپس در حد پاسخگویی به سؤالات تحقیق با توجه به فرضیه‌ها و منطبق با روش استدلالی و عقلی و منطقی در جهت اثبات یا نفی آن‌ها پرداخته خواهد شد.
فصل دوم
تعاریف، مبانی و تاریخچه تعلیق مراقبتی
در این فصل به تعریف مفاهیم و مبانی اساسی مربوط به تحقیق پرداخته خواهد شد و سپس به مسائل پیشینه و تاریخی موضوع در حقوق ایران و با نگاهی به حقوق دیگر کشورها پرداخته می‌شود.
۲-۱-تعاریف مربوط به مفهوم «تعلیق مراقبتی»
در قسمت به تعریف مرتبط با مفهوم تعلیق مراقبتی پرداخته می‌شود.
۲-۱-۱- تعلیق در لغت
در فرهنگ معین تعلیق در لغت این‌چنین تعریف شده است: «تَ) [ ع . ] ۱ – (مص م .) آویزان کردن . ۲ – چیزی در زیر کتاب یا نوشته‌ای نوشتن . ۳ – (اِ.) نام یکی از خطوط اسلامی منشعب از نسخ با شیوه ایرانی . ۴ – (اِمص .) آویزان بودن ، آویختگی . ۵ – انجام نشدن کاری یا بلاتکلیف ماندن امری بدون مشخص بودن زمان قطعی انجام یافتن آن»[۲]
در مفهوم فقهی آن واژه تعلیق در اصطلاح علم فقه وابسته کردن به شرط و یا وصفی است که طرفین در عقد انشا می‌کنند برای مثال: فروشنده در عقد بیع،‌تملیک و تملک را به آمدن زید از سفر بداند، به طوری که اگر زید آمد، مشتری مالک مبیع شود و در غیر این صورت، مالک آن نگردد. [۳]
در مفهوم اصولی تعلیق در علم اصول فقه، واجب را دارای اقسامی از جمله معلق و منجز دانسته‌اند. اگر وجوب واجب به مکلف تعلق گیرد و به فعلیت برسد و تحقق آن بر امر غیر مقدوری وابسته نباشد بدان واجب منجز و اگر وجوب واجبی به مکلف تعلق گرفته است،‌ معلق و منوط بر وقوع کار غیر مقدوری باشد بدان واجب معلق گویند، مانند حج که وجوبش از زمان استطاعت متوجه مکلف می‌شود. [۴]
از نظر اصطلاحی تعلیق در رشته‌های حقوقی معانی مختلفی دارد تعلیق در حقوق قراردادها به معنای تعلیق در انشا و منشأ آمده است و به این معنی است که اثر حاصل از عقد که در همان حال عقد موجود شده است به علت نحوه مذاکرات طرفین به طور ناقص موجود می‌شود و زوال آن نقص بسته به پیدایش عامل و یا عوامل جدید باشد که آن عامل یا عوامل را معلق علیه گویند که البته این تعریف مربوط به تعلیق در انشا عقد به دلیل اینکه از نظر حقوق‌دان‌ها امر باطلی است خودداری می‌شود.
در حقوق عمومی نیز تعلیق به معنای معلق کردن کارمند یا مستخدم از خدمت می‌باشد و در واقع منع اشتغال مستخدم رسمی دولت به خدمت قبل از صدور حکم دادگاه در موضوع مورد اتهام است.
آنچه در این تحقیق مورد نظر می‌باشد ارتباط بین دو امر است به نحوی که یکی منوط به دیگری است پس در حالت تعلیق امکان وقوع و عدم وقوع امر معلق وجود دارد در واقع بلاتکلیف نهادن یک کار است به طوری که نفیاً یا اثباتاً تصمیمی راجع به آن گرفته نشده باشد.
در حقوق کیفری نیز این لغت در این مفهوم به‌کاربرده شده است. تعلیق در صدور حکم محکومیت و تعلیق اجزای مجازات که ذیلاً به آن پرداخته می‌شود.
۲-۱-۲- تعلیق اجرای مجازات
تعلیق مجازات یک وسیله اغماض و ارفاقی است که دادگاه با رعایت شرایطی به مجرم اعطا می‌کند اما در قانون مجازات اسلامی، تعریفی از تعلیق مجازات دیده نمی‌شود به طور کلی تعلیق مجازات عبارت از روش قانونی تعدیل مجازات است که به موجب آن دادگاه با رعایت شرایطی می‌تواند اجرای مجازاتی را که در دادنامه قید نموده است برای مدت معینی با هدف اصلاح و تربیت مجرم به تأخیر اندازه بنابراین تعلیق اجرای مجازات یکی از راه‌های قانونی اعطای فرصت به مجرم برای خودداری از ارتکاب جرم و آماده شدن برای بازگشت مجرم به زندگی عادی در جامعه است.ویژگی‌های خاص تعلیق عبارت‌اند از:
۱ _ تعلیق مجازات حقی برای مجرم محسوب نمی‌شود بلکه وسیله و ابزاری است که برای ارفاق و کمک به دادگاه واگذار شده است تا با اجرای آن مجرم قابلیت بازگشت به زندگی اجتماعی را بدون تحمیل مجازات احراز نماید.
۲ _ تعلیق مجازات یک اغماض موقتی است و بستگی به وفاداری و اطاعت محرم از اجرای دستورات دادگاه در مهلت مقرر در حکم دارد.
۳ – تعلیق مجازات تأسیسی است که زمینه فردی کردن مجازات با شخصیت مجرم را فراهم می‌نماید و رابطه مستقیمی با نوع جرم و نوع مجازات مقرر در قانون مجازات اسلامی دارد یا به عبارت دیگر دادگاه نمی‌تواند همه مجازات‌ها را معلق کند.
۴ – معافیت قطعی مجرم برای عدم اجرای مجازات تعلیق شده منوط به حسن رفتار محکوم مطابق دستور دادگاه در تمام مدت تعلیق می‌باشد.
۵ _ در قانون مجازات اسلامی تنها آن دسته از مجرمینی استحقاق این ارفاق را پیدا می‌کنند که برای نخستین بار مرتکب جرم قابل تعزیر شده باشند.
۶ – در صورتی که مجرم در خلال مهلت قانونی تعلیق مجدداً مرتکب جرم گردد, حکم تعلیق او فسخ خواهد شد.
۲-۱-۳- تعلیق ساده
تعلیق ساده را می‌توان یکی از تقسیمات تعلیق به اعتبار قیود و الزامات در مدت تعلیق دانست در این نوع تعلیق با توجه به قانون مجازت اسلامی، که مفصلاً در فصول آتی به آن پرداخته خواهد شد، مجازت محکوم علیه در مدت معین به شرط عدم ارتکاب جرائم عمدی موجب حد، قصاص، دیه، یا تعزیر تا درجه هفت تعلیق می‌شود.
در واقع در تعلیق ساده در مدت معینی و بدون هیچ قید شرطی از تحمل مجازات معاف می‌گردد و اگر این دوره بدون ارتکاب جرم جدید به پایان برسد به طور قطع از اجرای مجازات معاف می‌شود وگرنه حکم صادره درباره او به موقع اجرا گذارده می‌شود به عبارت دیگر در این نوع از تعلیق مجازات از سوی دادگاه تعیین می‌شود لکن اجرای آن مشروط به آنکه محکوم در مدت معینی که قانون تعیین نموده است مرتکب جرم دیگری نگردد، معلق می‌شود مجرم تحت نظارت و سرپرستی شخص خاصی قرار ندارد و مقنن هیچ‌گونه اقداماتی را برای مساعدت به محکوم در مدت تعلیق در نظر نگرفته است.
این امر به عنوان مهم‌ترین تفاوت میان تعلیق ساده و مراقبتی مطرح و مورد نظر حقوق‌دانان کیفری می‌باشد؛ لذا این نوع از تعلیق را از نظر حقوق‌دانان کیفری بر همین اساس و مبنا تعلیق ساده نام‌گذاری نموده‌اند در مقابل این نوع از تعلیق یعنی تعلیق ساده، تعلیق مراقبتی قرار دارد که در ادامه به بررسی آن پرداخته می‌شود.[۵]
۲-۱-۴- تعلیق مراقبتی[۶]
تعلیق مراقبتی یکی از مهم‌ترین نهادهای جانشین مجازات زندان است که هدف اصلی آن کاستن از تعداد جرائم و شمار زندانیان است.
آیا متخلف صرفاً باید مجازات شود؟ و یا آیا متخلف نباید مجازت شود و صرفاً باید وی را اصلاح نمود؟ و یا اینکه متخلف را می‌توان در کنار مجازات که خود می‌تواند یکی از روش‌های اصلاح بشمار رود از روش‌های مختلف اصلاحی دیگر نیز استفاده برد؟
بالأخره ترس از انجام مجازات نیاز است یا صرفاً به اصلاح مجرم توجه داشته باشیم صورت پیشگیرانه سختی مجازات‌ها به نظر از ضروریات امنیت اجتماعی می‌باشد. تعلیق مجازات و آزادی مشروط را شاید بتوان صرفاً با ایجاد فرصت و الزاماتی که برای افراد خاصی با شرایط خاصی که دارا هستند، تخفیف مجازات دانست و نه مجازات‌های جایگزین حبس. عنوان مجازات‌های جایگزین حبس دچار ایراد منطقی خواهد شد اگر این موارد را هم «مجازات» جایگزین حبس بدانیم.

مطلب دیگر :
بررسی فقهی و حقوقی اسباب سقوط قصاص نفس و عضو- قسمت ۱۸

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.