دسته بندی علمی – پژوهشی : تحلیل محتوای برنامه های تبلیغاتی تلویزیونیدر برنامه های راهنمایی و رانندگی۹۳- قسمت ۷

۲ – ۶- ۱ –۵ – ۴ – قانون گرایی و قانون گریزی
گرچه برخی از مفاهیم و واژه ها احتیاج به توضیح ندارد، با این حال گاهی بهره گیری از مفاهیم چند پهلو منشأ برخی از شبهات می شود که توضیح آن ضروری است. قانون گرایی و قانون گریزی از جمله این واژه هاست. قانون گرایی، یعنی حفظ و اجرای قوانین به طور عادلانه و رعایت حقوق همه افراد (سازمان امور اقتصادی و دارایی استان اصفهان، ۱۳۸۴، ۳).
بر این اساس، جامعه ای قانون گراست که در آن قوانین رعایت شود و همه مردم در برابر اجرای قوانین مساوی و رهبران قانون پذیرترین انسان ها باشند. به زعم برخی از صاحب نظران، قانون گرایی و قانون پذیری در جامعه به منزله پذیرش منطق قانون است، بدین ترتیب که هر فعالیتی بتواند به شکل قانونی صورت پذیرد. این امر مستلزم آن است که افراد جامعه در هر مقطع از پویایی و تحرک جامعه و تناسب آن، قانون مدار و قانون پذیر باشند و رفتارشان جلوه کامل آن باشند (دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۹، ۹).
بنابراین محور استحکام و انجام هر جامعه ای توجه به به قانون و رعایت آن است. از این رو وظیفه دولت ها در برقراری عدالت اجتماعی، حاکمیت بخشیدن به قوانین است. چنانچه حکومت در اجرای صحیح قوانین و برقراری نظم قاطعانه عمل نکند، امنیت جامعه به خطر می افتد و سرانجام، متلاشی شدن جامعه سیاسی را در پی خواهد داشت (محمدی، ۱۳۸۱، ۲۰۹).
وجود قوانین منطبق با روح و سرشت نظام سیاسی و موافق با موازین دینی و یافته های فرهنگی که دربرگیرنده حقوق فرد و جامعه باشد به شرطی که از سوی شهروندان رعایت شود، از اصول مسلم نیکبختی و سعادت انسان ها در جوامع مدنی و کمال مطلوب است. در جامع ای که قانون گرایی و قانون گذاری از روند صحیح برخوردار نباشد یا قانون فاقد محتوای عقلانی باشد، می توان گفت که در جامعه قانون وجود ندارد و در این صورت، انتظار داشتن از مردم نسبت به گرایش به اجرای قانون، فاقد وجه منطقی است. اولویت دادن به مصالح فردی و گروهی در مقابل مصلحت آحاد جامعه در عرصه قانون گذاری و اجرا، بی اعتمادی به نظم و انضباط اجتماعی و قانون گریزی را در پی خواهد داشت (شجاعی زند، ۱۳۷۹، ۳۲).
التزام به چنین مردمی به رعایت قانون چیزی جز تملق و ریا و تنها تظاهر به قانون گرایی نخواهد بود. مقبولیت قانون و قانون مداری در هر جامعه ای امکان ظهور دولتی با اقتدار و مشروع را فراهم می سازد و در این مسیر آنچه برای آحاد جامعه به ارمغان می آید، امنیت و آزادی خواهد بود. حقوق دانان معتقدند وجود قانون تأثیر بسزایی در حل اختلافات طبقات اجتماعی دارد و وقتی قانون در جامعه حکمفرما شود، نظم و انضباط نیز به دنبال آن در جامعه به وجود می آید و عملکرد این عناصر، ایجاد امنیت در شوون مختلف اجتماع خواهد بود. مقبولیت قانون و قانون مداری در هر جامعه ای امکان ظهور دوستی با اقتدار و مشروع را فراهم می سازد و در این مسیر آنچه برای آحاد جامعه به ارمغان می آید، امنیت و آزادی خواهد بود (دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۹، ۱۲).
تزلزل، ناراحتی، اغتشاش و بی اطمینانی، مهم ترین شاخص های قانون گریزی افراد است و در این مواقع هرج و مرج در جامعه پدید می آید. ولی اگر مردم و مسئولان قانون گرا باشند، از لحاظ شخصیت عاطفی نیز دانا و مستعد هستند و هر مشکلی را از سر راه رشد و ترقی خود برخواهند داشت. افراد جامعه قانون گرا به هم عشق می ورزند و همدیگر را دوست دارند و هر کسی ضرر دیگری را ضرر خود و منافع دیگری را منافع خود می داند. در این باره باید گفت که توجه به قانون و قانون گرایی، مهم ترین عامل بازدارنده تفرقه در جامعه است (شجاعی زند، ۱۳۷۹، ۳۳).
گاهی بهره گیری از واژه قانون گرایی مفهوم جامعه مدنی غربی را تداعی می کند، در حالی که یکی از ویژگی های جامعه اسلامی، حاکمیت قانون است و جامعه مدنی اسلامی که ریشه در مدینه النبی دارد با جامعه مدنی غربی که ریشه یونان و روم دارد، تفاوت ماهوی دارد. به عبارت دیگر، جامعه ایده آل الهی با جامعه مدنی غربی تفاوت های اساسی دارد که در اینجا به بیان دو تفاوت بسنده می کنیم (منصورنژاد، ۱۳۷۸، ۲۷).
۱- ساختار قانون گذاری، در جوامع غیر دینی معمولاً قانون گذار خردمندان آن جوامع هستند، در حالی که در جامعه اسلامی قانون گذار خداوند است. طبیعی است جامعه ای که قانون گذار آن خداوند است با جامعه ای که قوانین آن ساخته و پرداخته فکر بشری است، تفاوت بنیادین دارد. از این روست که اسلام تنها دین پذیرفته شده و مقبول راه دین است.
۲- در جامعه اسلامی اصولی به عنوان ارزش های دینی مطرح است که این عناصر در جامعه مدنی غربی یا اصلاً وجود ندارد یا فراموش شده است. در جامعه الهی، معنویت یکی از محوری ترین ارزش هاست، چنانکه در معارف اسلامی به عنصر معنویت توجه خاص شده است. اولین شعار جامعه اسلامی، حاکمیت معنویت بوده است. پیامبر (ص) مردم را به عبودیت خدا و آزادی معنوی فراخواند و با اجرای قوانین الهی و با بهره گیری از اصل معنویت توانست از انسان های وحشی انسان های قانونمند و متمدن بسازد، چنانکه ویل دورانت می نویسد، اسلام تا آنجا پیش رفت که توانست انسان های وحشی را که به هیچ قانونی پایبند نبودند، به انسان های متمدن و قانونمند و صالح تبدیل کند و دل هایی را که از جاهلیت و گمراهی مرده بود به دل های زنده مشحون از نور امید و شجاعت مبدل سازد و عقل های متین و محکم پدید آورد و سپس چنان آزادی در جامعه به وجود آورد که موجب تامل افکار بشر در همه زمان ها شد (خیری، ۱۳۷۹، ۳).
قانونمندی در سیره و گفتار معصومان (ع) نیز پدیدار است و آن بدین معناست که آنان قوانین الهی را عادلانه اجرا و حقوق همگان را در سایه حاکمیت قانون خدا رعایت کردند و خود، قانونمندترین انسان ها بودند. همچنین همه خردمندان بر ایجاد جامعه ضابطه مند و قانون گرا اتفاق نظر دارند و عوامل مختلفی را برای ایجاد چنین جامعه ای معرفی کرده اند که چرداختن به آنها در این نوشتار نمی گنجد. گفتنی است که عناصری مانند قانون گرایی مسئولان، وضع قوانین مناسب (الهی بودن، تلفیق شرع و عقل، هماهنگی با فطرت، معادباوری)، آشنایی با قوانین، حفظ و اجرای قوانین، اهتمام به اجرای قانون، برابر در قبال قانون و احترام به نهادهای قانون گذار به کرات در منش و گفتار معصومان (ع) و بزرگان دین ذکر شده است (دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۹، ۱۷).
۲ – ۶- ۱ –۵ – ۵ – ابعاد قانون گریزی
طبق قانون، هیچ فرق و مزیتی بین افراد جامعه وجود ندارد و نقض قانون از ناحیه هر کس که باشد، جرم به حساب می آید. اما برخی قانون شکنی ها صرف نظر از آسیبی که به روند عادی زندگی اجتماعی می زند، ممکن است مخاطراتی نیز برای افراد یا فرد خاصی داشته باشد یا مشکلاتی برای آنها ایجاد کند. در مواردی هم ممکن است تخلف از مقررات خطرات جانی یا لی را متوجه متخلف سازد. مهم ترین گواه این مدعا آن دسته از تصادفات رانندگی است که بر اثر بی اعتنایی به قوانین پدید می آید. بنابراین، ارتکاب برخی جرائم نظیر قاچاق مواد مخدر، تقلب در تولید مواد غذایی و دارویی، ایجاد اخلال های اقتصادی و … در حکم نادیده انگاشتن حقوق مردم جامعه است و قانون گذار برای حفظ حقوق و جامعه مجازات هایی را برای مرتکبان این گونه جرائم تعیین کرده باشد، تحقق می یابد. در حالی که جرائمی دیگر نظیر جعل اسناد دولتی، حساب سازی به منظور فرار از پرداخت مالیات، اختلاس، ارتشا و … علاوه بر لطمه زدن به حقوق ملت باعث وارد آوردن خساراتی به بیت المال می شود . در این صورت، ضمن مجازت های در نظر گرفته شده برای قانون شکنان، و مرتکبان نقض قانون ملزم به جبران ضرر و زیان وارد شده به بیت المال نیز هستند (همان منبع).
۲ – ۶- ۱ –۵ – ۶ – علل قانون گریزی
نظم ستیزی و قانون گریزی در جامعه امروز ما علل متعددی دارد که نظر به بستر ظهور و تأمل در ریشه های عمیق تر نهفته در پس این عوامل می توان آنها را در چند حوزه متفاوت از یکدیگر تفکیک کرد و مورد بررسی قرار داد (عباسی، ۱۳۷۸، ۳۵).
۱- نقصان موجود در قوانین
۲- ضعف در اجرای قانون
۳- ضعف در پذیرش قانون
۴- ساختار اجتماعی نابرابر
۵- بی هنجاری اجتماعی
۶- ناکارآمدی مجریان قانون
۷- گسترش دامنه منهیات (شجاعی زند، ۱۳۷۹، ۳۴).
۲ – ۶- ۱ –۵ – ۷ – عوامل موثر بر قانون گریزی
قانون گریزی به عنوان یک رفتار نابهنجار اجتماعی، معضل بنیادین بسیاری از جوامع کنونی است. گریز از قانون و نادیده گرفتن حرمت آن، ریشه در عوامل بسیار دارد و این عوامل ممکن است از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد. متأسفانه این آسیب اجتماعی گریبان گیر کشور ما نیز شده است و همه ساله برخی از ارقام بودجه کشور صرف مقابله با این پدیده ناهنجار می شود. البته پیشگیری وقوع چنین پدیده ای به مراتب بهتر و حتی کم هزینه تر از مقابله با متخلفان و قانون شکنان است، اما باید توجه داشت که پیشگیری منوط به شناخت و ریشه یابی عوامل بروز قانون گریزی است. گسترش قانون گریزی در کشور ما علاوه بر ریشه تاریخی به عوامل متعدد دیگر بستگی دارد که در ادامه به برخی از مهم ترین آنها اشاره می شود،
– قانون پذیر نبودن مسئولان و نهادهای حکومتی
– فقدان علم و آگاهی به وجود قوانین و مقررات
– مبهم بودن و همه فهم نبودن قوانین و مقررات
– عدم کارآیی دستگاه های نظارتی
– عدم مطابقت قوانین با اخلاقیات و واقعیات جامعه
– گریز از قانون به واسطه توسل به حیله های قانونی (عباسی، ۱۳۷۸، ۳۷).
۲- ۷ -بخش دوم، پیشینه پژوهش
در ادامه به برخی از تحقیقات انجام شده پیرامون موضوع پژوهش حاضر می پردازیم.
” پورجوهری، (۱۳۸۰)، مسئولیت ناشی از پخش برنامه های رادیو و تلویزیونی با مطالعه تطبیقی،پایان نامه دانشکده علوم انسانی و مدیریت دانشگاه امام صادق (ع)”
– پورجوهری (۱۳۸۰) در پژوهش خود تحت عنوان مسئولیت مدنی ناشی از پخش برنامه های رادیو و تلویزیونی با مطالعه تطبیقی به این موارد اشاره کرده است که حق آزادی بیان و اطلاعات در تزاحم با حق آزادی در زندگی خصوصی و حفظ اسرار دارای محدودیت می شود. مسئولیت ناشی از پخش برنامه های رادیو و تلویزیونی یا قرار دادی است یا غیر قراردادی. صدا و سیما نه تنها مجاز به پخش اخبار و اطلاعات غلط نیست بلکه در پخش اخبار صحیح نیز محدودیت دارد. پخش آگهیهای تبلیغاتی غیر واقعی می تواند مسئولیت آور باشد.
” مهدی زاده، (۱۳۸۴)، تلویزیون، مخاطب و نگرش نو، مجله جامعه شناسی ایران”
– مهدی زاده (۱۳۸۴) در پژوهش خود تحت عنوان تلویزیون، مخاطب و نگرش نو با نمونه هایی متشکل از ۱۰۴۷ نفر از ساکنان مناطق ۲۲ گانه شهر تهران به شناخت ابعاد فعالیت مخاطب در تأثیر تلویزیون بر نگرش نو می باشد. یافته های پژوهش وی نشان می دهد که تأثیر تلویزیون با توجه به تفاوت های فرهنگی – اجتماعی متفاوت است و مخاطبان با توجه به جایگاه فرهنگی – اجتماعی شان از تلویزیون متأثر می شوند. متأثر شدن مخاطبان به نوعی به معنای این است که تلویزیون نگرش مخاطبان را تحت تأثیر قرار می دهد.
“آخوندی، (۱۳۸۶)، نشانه شناسی پویانمایی راهنمایی و رانندگی با تأکید بر عناصر اجرایی تبلیغ، فصلنامه رواق نشر و اندیشه،”
– آخوندی (۱۳۸۶) در پژوهش خود تحت عنوان نشانه شناسی پویانمایی راهنمایی و رانندگی با تأکید بر عناصر اجرایی تبلیغ به این نتایج دست یافته است که پویانمایی های راهنمایی و رانندگی در ذیل تبلیغات سرگرمی قرار می گیرد؛ یعنی مخاطب در حالت یک ناظر و آماده گرفتن سرگرمی است و انگیزش او برای درگیر شدن در واکنش های دفاعی و انتقاد کردن کاهش می یابد. همچنین هدف اصلی محتوای پویا نمایی های راهنمایی و رانندگی نشان دادن شخصیت هایی است که در تقابل با قانون عمل کرده و عواقب و پیامدهایی در نهایت امر نصیشان می شود.
“خوشنویس، (۱۳۸۸)، بررسی اثرات تلویزیون بر سبک زندگی، ماهنامه علمی تخصصی انجمن روابط عمومی ایران”
– خوشنویس (۱۳۸۸) در پژوهش خود تحت عنوان بررسی تأثیر تلویزیون بر سبک زندگی با نمونه هایی متشکل از ۷۲۹ نفر از زنان خانه دار و با سوالاتی از قبیل اینکه تلویزیون چه اثراتی بر ابعاد فرهنگی زنان خانه دار می گذارد و چه اثراتی بر مهارت های آموزشی این گروه دارد به این نتایج دست یافته است که تلویزیون بر ابعاد سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، روانی و آموزشی زنان و سبک زندگی آنها اثرات معناداری را داشته است و این اثرات در سبک زندگی افراد نمود پیدا می کند.
“عبدالرحیمی بارنجی، (۱۳۹۰)، بررسی نقش رسانه ها در آموزش مهارتهای شهروندی با تأکید بر رسانه ی تلویزیون. پایان نامه دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران”

مطلب دیگر :
فایل - آموزش مهارت های زندگی در بین برنامه های کودک تلویزیون- قسمت ۸

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.